Từ 01/01/2026, hệ thống quản lý thuế, lao động và bảo hiểm xã hội vận hành trên cùng một nền dữ liệu. Khi hộ kinh doanh đi vào kê khai thuế và hóa đơn điện tử, trạng thái pháp lý của chủ hộ và người lao động được xác định rõ, đồng nghĩa với việc nghĩa vụ BHXH bắt buộc được áp dụng tương ứng. Vì vậy, năm 2026 không còn là năm “chuyển tiếp”, mà là năm phải làm đúng ngay từ đầu để tránh truy thu, phạt và sai hồ sơ.
1. Chủ hộ kinh doanh và người quản lý doanh nghiệp không hưởng lương
1.1. Ai thuộc diện bắt buộc
Các đối tượng thuộc diện tham gia gồm
1.2. Tiền lương làm căn cứ đóng
Người tham gia được tự chọn mức tiền lương tháng làm căn cứ đóng trong khung
Sau khi đã đóng BHXH và BHYT đủ ít nhất 12 tháng, người tham gia được phép thay đổi mức căn cứ đóng.
Điều này cho phép chủ hộ đi theo lộ trình, không buộc phải chọn mức cao ngay khi dòng tiền chưa ổn định.
1.3. Tỷ lệ đóng
Tỷ lệ 29,5% trên mức lương đã chọn, gồm
1.4. Phương thức đóng
Nếu đóng thông qua đơn vị đang đóng BHXH cho người lao động khác thì thực hiện đóng hàng tháng cùng đơn vị.
1.5. Các lưu ý
2. Ví dụ chi tiết cho chủ hộ theo 3 mức đóng
Anh A là chủ một quán café đã chuyển sang hộ kinh doanh kê khai thuế. Anh A thuộc diện phải tham gia BHXH bắt buộc và được quyền chọn mức tiền lương làm căn cứ đóng.
Trường hợp 1. Đóng theo mức lương tham chiếu 2.340.000 đồng
Phù hợp khi quán mới ổn định hoặc dòng tiền còn biến động, giúp duy trì thời gian tham gia liên tục với chi phí thấp.
Trường hợp 2. Đóng theo mức 5.000.000 đồng
Phù hợp với hộ kinh doanh đã có doanh thu đều, cần mức tích lũy tốt hơn cho quyền lợi hưu trí và y tế.
Trường hợp 3. Đóng theo mức 8.000.000 đồng
Phù hợp khi hoạt động đã ổn định dài hạn, dòng tiền đủ mạnh để duy trì khoản chi cố định này.
Lộ trình áp dụng hợp lý là bắt đầu ở mức thấp để vào hệ thống, sau 12 tháng nâng lên mức trung bình và chỉ nâng lên mức cao khi dòng tiền đã thực sự ổn định.
3. Người lao động không trọn thời gian
3.1. Khi nào phải tham gia
Người lao động phải tham gia nếu
3.2. Xác định tiền lương đóng
3.3. Hai tình huống dễ làm sai
3.4. Tỷ lệ đóng
| Khoản | Doanh nghiệp / Hộ kinh doanh | Người lao động | Tổng |
|---|---|---|---|
| Hưu trí | 14% | 8% | 22% |
| Ốm đau, thai sản | 3% | 0% | 3% |
| Tai nạn lao động | 0,5% | 0% | 0,5% |
| Thất nghiệp | 1% | 1% | 2% |
| BHYT | 3% | 1,5% | 4,5% |
| Tổng | 21,5% | 10,5% | 32% |
4. Hồ sơ đăng ký
Đơn vị mới
Chủ hộ và người quản lý không hưởng lương
5. Đôi dòng kết luận
5.1. Từ 01/01/2026, khi hộ kinh doanh đã ở trạng thái kê khai thuế, nghĩa vụ BHXH phát sinh tương ứng với trạng thái pháp lý đó, không còn khoảng trống để “né” bằng cách đứng ngoài hệ thống.
5.2. Chủ hộ nên chọn mức đóng theo lộ trình để đảm bảo vừa tuân thủ pháp luật, vừa không làm đứt dòng tiền, vì tính liên tục quan trọng hơn việc chọn mức cao ngay từ đầu.
5.3. Doanh nghiệp sử dụng lao động theo giờ phải đưa tỷ lệ BHXH vào cấu trúc chi phí nhân sự, nếu không toàn bộ kế hoạch tài chính 2026 sẽ sai ngay từ khi lập ngân sách.